TZ nima va nega u ish boshlanishidan oldin kerak

Dastur buyurtma qilishdan oldin ko'pchilik narx va muddatni so'raydi. Bu to'g'ri savol, lekin unga aniq javob berish uchun avval bitta narsa kerak: loyiha aynan nima qilishi kerakligi yozib qo'yilgan bo'lishi. Shu yozuv TZ deyiladi.

Bu maqolada TZ nima ekanini, u nega ish boshlanishidan oldin kerakligini va uni tayyorlashda qaysi savollarga javob berish kerakligini sodda tilda ochamiz. Oxiridagi savollar ro'yxatini hoziroq o'z loyihangizga qo'llab ko'rishingiz mumkin.

TZ nima

TZ, ya'ni texnik topshiriq, loyiha nima qilishi kerakligini yozadigan hujjat. Unda qanday ekranlar bo'lishi, foydalanuvchi qanday harakat qilishi, qaysi tizimlar bilan bog'lanishi va qachon tayyor bo'lishi kerakligi yoziladi.

TZ dasturchilar uchun yoziladigan murakkab hujjat bo'lishi shart emas. Uni biznes egasi ham o'qib tushunishi kerak. Yaxshi TZ ikki tomonni bitta sahifaga olib keladi: buyurtmachi nima olishini, jamoa esa nima qurishini aniq biladi.

TZ bo'lmasa nima bo'ladi

Tasavvur qiling: siz "buyurtmalarni qabul qiladigan ilova kerak" deysiz. Siz buni mijoz buyurtma beradigan, to'lov qiladigan va yetkazib berishni kuzatadigan ilova deb tushunasiz. Dasturchi esa oddiy buyurtma formasini tasavvur qiladi. Ikkalangiz ham haqsiz, chunki gap yozilmagan.

Bu farq odatda loyihaning o'rtasida, birinchi ekranlar ko'ringanda chiqadi. Shunda yangi talablar qo'shiladi, tayyor qismlar qayta ko'riladi, muddat cho'ziladi va narx haqida yana gaplashishga to'g'ri keladi. Ko'p hollarda bu ikki tomonning ham asabini buzadi.

TZ nega ish boshlanishidan oldin kerak

• Ikki tomon bir narsani tasavvur qiladi. Nima qurilishi so'z bilan emas, yozma ravishda kelishiladi.
• Narx va muddatni asosli aytish mumkin bo'ladi. Ish hajmi aniq bo'lsa, baho taxmin emas, hisob bo'ladi.
• Keyingi o'zgarishlar kamayadi. Muhim savollar boshida hal bo'ladi, loyiha yarmida emas.
• Natijani tekshirish oson bo'ladi. Topshirishda TZdagi har bir band bo'yicha "ishladi" yoki "ishlamadi" deyish mumkin.
• Jamoa almashsa ham ish to'xtamaydi. Yangi dasturchi TZni o'qib, loyihani tezroq tushunadi.

TZda nimalar bo'lishi kerak

TZ mukammal bo'lishi shart emas. Birinchi versiya uchun quyidagilar yetarli:

1. Maqsad: dastur qaysi muammoni yechadi va natijada nima o'zgarishi kerak.
2. Foydalanuvchilar: kim ishlatadi (mijoz, kassir, menejer, rahbar) va har biri nima qila oladi.
3. Asosiy jarayonlar: foydalanuvchi boshidan oxirigacha qanday yo'ldan o'tadi, masalan, buyurtma berishdan to uni olishgacha.
4. Ekranlar ro'yxati: qaysi sahifa yoki oyna kerak va unda nima ko'rinadi.
5. Bog'lanishlar: to'lov tizimi, SMS, Telegram, buxgalteriya yoki boshqa dastur bilan aloqa kerakmi.
6. Birinchi versiyaga kirmaydigan narsalar: hozir kerak emas, keyinroq qo'shiladigan funksiyalar.
7. Muddat va topshirish tartibi: qaysi qism qachon tayyor bo'ladi va qanday tekshiriladi.

Oltinchi band ko'pincha unutiladi, lekin u eng foydalilaridan biri. "Nima qilmaymiz" deb yozib qo'yish birinchi versiyani tezroq ishga tushirishga yordam beradi.

TZ qanchalik batafsil bo'lishi kerak

Kichik loyiha, masalan, bir nechta sahifali sayt yoki oddiy Telegram bot uchun bir-ikki sahifalik TZ yetadi. Bir nechta rol, ombor, to'lov va hisobotlar bo'lgan CRM yoki mobil ilova uchun esa har bir jarayonni alohida yozish kerak bo'ladi.

Qoida oddiy: dasturchi biror joyda "bu yerda nima bo'lishi kerak?" deb so'rashga majbur bo'lsa, o'sha joy TZda yetarlicha yozilmagan. Bunday savollarni boshida yopish loyiha o'rtasida yopishdan ancha arzon va tez.

Ekranlar TZning eng tushunarli qismi. Matnni o'qish bilan rasmni ko'rish boshqa narsa, shuning uchun TZdan keyin ekranlar dizayni chiziladi va kod yozilishidan oldin siz ularni ko'rib, o'zgartirish kiritasiz.

TZni boshlash uchun 7 ta savol

TZni o'zingiz yozmasangiz ham, quyidagi savollarga javob tayyorlab qo'ysangiz, birinchi suhbat ancha samarali o'tadi:

1. Hozir qaysi ish eng ko'p vaqt yoki pul olyapti?
2. Bu ish hozir qanday bajariladi: qog'ozda, Excelda, Telegramdami?
3. Dasturdan kim va kuniga necha marta foydalanadi?
4. Foydalanuvchi telefondan ishlaydimi yoki kompyuterdan?
5. Qaysi mavjud tizim yoki xizmat bilan bog'lanishi kerak?
6. Birinchi versiyada albatta bo'lishi kerak bo'lgan 3 ta narsa qaysi?
7. Loyiha muvaffaqiyatli bo'lganini qanday bilasiz?

Bu savollarga qisqa, o'z so'zlaringiz bilan javob yozing. Texnik atamalar kerak emas: "menejer har kuni kechqurun Excelda hisobot yig'adi va bunga ikki soat ketadi" degan gap ko'p narsani aytib beradi.

Javoblar tayyor bo'lsa, keyin nima

Javoblarni to'liq TZga aylantirish keyingi qadam: jarayonlarni ekranlarga bo'lish, cheklovlarni aniqlash, birinchi versiya chegarasini belgilash. Buni o'zingiz qilishingiz shart emas. Unical'da biz suhbat va aniqlashtiruvchi savollar orqali TZni birga tuzamiz, siz esa uni o'qib tasdiqlaysiz.

Yuqoridagi savollarga javob yozdingizmi? Ularni bizga yuboring, TZni birga boshlaymiz.